نحوه عملکرد کارت سوخت
از ويژگيهاي اين پروژه ميتوان به نكات زير اشاره كرد:
- كارايي بالا
- امنيت مناسب
- گسترشپذيري بالا
- پشتيباني و بازيابي كامل داده
ساختار سيستم
- در هر جایگاه بر روی هر تلمبه به ازاء هر نازل سوختگیری دو دستگاه کارتخوان نصب شده است.
- هر کارتخوان دارای یک حافظه است که میتواند اطلاعات سوختگیری را در خود ذخیره سازد.
- کارتخوان نصب شده با یک رشته کابل به رایانه مستقل در دفتر جایگاه متصل میشود.
- اطلاعات در هر مرحله از سوختگیری در حافظه کارت و کارتخوان ذخیره شده و بلافاصله به حافظه
رایانه مستقر در دفتر جایگاه منتقل و ذخیره می گردد.
- اطلاعات ذخیره شده در رایانه دفتر جایگاه، در فواصل زمانی معین، از طریق متمرکز کنندهها به مرکز اطلاعات در تهران منتقل شده و در آنجا جمع آوری و پردازش میشود.
- هرگونه سیاست جدید عرضه از طریق مرکز اطلاعات و شبکه ایجاد شده به رایانه مستقر در دفتر جایگاه منتقل شده و بر روی حافظه کارتخوان تلمبه ها اعمال میگردد.
- به محض ورود کارت هوشمند سوخت به کارتخوان، آخرین سیاستهای تعیین شده به حافظه کارت منتقل و قابلیتهای مربوطه فعال میشود.
- سیستم بگونه ای طراحی شده که حتی در صورت قطع ارتباطهای موجود، سوختگیری از تلمبه امکان پذیر باشد.
نحوه ارتباط با پمپ بنزین ها:
· ارتباط به صورت سطح بندی شده: Hierarchical
· یک شبکه سه سطحی:
- سطح اول: Data Center
- سطح دوم: Poolerها
- سطح سوم: جایگاه های سوخت
سطح اول: Data Center
· مرکز اصلی نگهداری از اطلاعات: متشکل از 44 Rack
· نگهداری کل اطلاعات مربوط به دارندگان کارت در این مرکز
· بزرگترین data centerموجود در کشور
· سرور اصلی دارای ابعاد 2*2*8 متر
· نرم افزار مدیریت پایگاه داده: Oracle
· محل: یکی از ساختمانهای وزارت نفت در تهران
· امکان اطلاع از مصرف تک تک دارندگان کارت در این مرکز:
• میزان مصرف
• زمان مصرف
• محل مصرف
سطح دوم : poolerها:
- Pooler: سطح کشور به 8 منطقه تقسیم شده است، که اطلاعات مربوط به هر منطقه توسط مرکزی به نام pooler جمع آوری می شود.
- در 8 شهر: بابل، شیراز، تبریز، تهران، همدان، مشهد و ..
- هر Pooler مسئول جمع آوری اطلاعات 100 تا 500 جایگاه است.
- ارتباط باData Center از طریق V-Sat (آنتن ماهواره ای)
- Pooler ها به صورت online به Data Center متصل هستند
- ارتباط دو طرفهPooler و Data Center به گونه ای است که هر کدام به فاصله زمانی بسیار کوتاهی از اطلاعات طرف مقابل آگاهی پیدا می کنند.
- ارتباط Pooler ها با جایگاهها از طریق خطوط تلفن: E1و به صورت Offline
- Offline: ارتباط به صورت دوره ای و هر دو ساعت یک بار برقرار می شود. یعنی دو طرف در مواقع زمانی خاصی از محتوای اطلاعاتی یکدیگر با خبر می شوند.وظایف آنها این است که برخی جایگاهها را در مناطق معین سرپرستی کنند یا به عبارتی اطلاعات بگیرند و اطلاعات بدهند. متمرکز کنندهها در حقیقت واسطی بین جایگاه و مرکز دادهها هستند که بستر ارتباطی از طریق آنها برقرار میشود.
سطح سوم: جایگاهها
- هر جایگاه خود شامل یک شبکه محلی (LAN) است:
- IPC : کنترل کننده مرکزی در دفتر جایگاه
- PT (Petrol Terminal): دستگاه های کارت خوان به ازای هر پمپ
- ارتباط IPC ها با PT ها به صورت Online است و IPC می تواند با استفاده از اطلاعات دریافت شده از Pooler قواعد خاصی را بر PTها اعمال کند.
فرآیند انتقال اطلاعات در شبکه کارت هوشمند سوخت
در داخل هر جایگاه سوختگیری یک سرور قرار دارد که اطلاعات مربوط به جایگاه را هماهنگ میکند، این سرور به متمرکزکننده اصلی در مرکز داده وصل می شود و این اطلاعات در یک شبکه کاملاً خصوصی که به هیچ وجه به اینترنت متصل نیست، انتقال داده می شود . در واقع انتقال اطلاعات از طریق شبکه خصوصی (شبکه اینترانت داخلی) است که برای این پروژه طراحی شده است و تمام سازکارهای آن خودکار و قابل پیش بینی است. در صورت آفلاین بودن مرکز نیز در زمان مشخصی متمرکز کنندهها به سراغ اطلاعات میروند و اطلاعات را جمعآوری میکنند. متمرکز کنندهها که در 8 نقطه مختلف کشور قرار گرفته و دارای برنامه زمان بندی هستند و حداقل یک بار در روز با جایگاه ارتباط برقرار و اطلاعات را به مرکز داده ارسال میکنند. در بعضی از جایگاهها برقراری این ارتباط برای جمع آوری اطلاعات، روزانه 8 تا 10 بار صورت میگیرد و فقط در مدتی که متمرکز کننده سراغ جایگاه میرود و ارتباط برقرار میشود، آنلاین است.
فرآیند ثبت اطلاعات کارت هوشمند سوخت
اطلاعات کارت هوشمند سوختی که درون کارت خوان جایگاه قرار داده میشود، در چند مرحله ذخیره و به هم متصل میشوند و در این فرآیند اطمینان حاصل میشود که اطلاعات در میان راه از بین نمیرود. این مراحل عبارتند از :
- تراشه هوشمند کارت سوخت
- ترمینال ( دستگاههای POS )
- سرورجایگاه
- سرور مرکز داده
- کنترل موارد امنیتی کارت
- کارتهایی که از رده خارج هستند، فقط در زیر مجموعه کارتهای هوشمند سوخت خودرو و موتورسیکلت طبقه بندی میشود و به محض این که کارتی گم شود و یا دستور دهند که این کارت از رده خارج است، کارت مورد نظر در لیست سیاه قرار میگیرد.
- لیست سیاه در ترمینال، روی سیستم شبکه جایگاه و مرکز داده به صورت خودکار وجود دارد و همزمان با هرگونه تغییر این فهرست در سرتاسر شبکه منتشر میشود و سیستم را به روز میکند.
- در مورد کارتهای مفقودی نیز بلافاصله پس از اعلام صاحب کارت میتوان آن کارت را باطل کرد و امکان سوختگیری با آن را از طریق سیستم آنلاین موجود در امور مشترکین کارت مستقر در دفاتر پست از بین برد.
فناوری به کار رفته در طراحی سیستم کارت هوشمند سوخت
طراحی سیستم کارت هوشمند سوخت بگونه ای است که بدون این که نیازی به تغییر و دگرگونی داشته باشد مطابق با آخرین فناوریها، قابلیت ارتقا و به روز شدن را داراست ؛. نظر طراحان سیستم این است که حداقل در پنج سال اول اجرا به لحاظ ظرفیتهای پیشبینی شده مشکلی وجود نخواهد داشت و پس از آن با توجه به قابلیت افزایش پذیری سیستم میتوان در مراکزی که نیاز است با کمترین هزینه سیستم موجود را گسترش و توسعه داد.
به طور خلاصه هدف از تعريف پروژه كارت هوشمند سوخت رفع نواقص و مشكلات اصلي زير بود:
- عدم توانايي در كنترل مديريتي مصرف سوخت
- عدم دسترسي به اطلاعات چگونگي مصرف
- عدم وجود سيستم يكپارچه جهت مديريت خريد و فروش سوخت
- استهلاك اسكناس
شكستن رمز كارت سوخت به هيچ عنوان ميسر نيست :
هر كارت سوخت داراي دو رمز است و براي شكستن آن به هزار ساعت وقت نياز است و در صورت توفيق در شكستن رمز كارت سوخت، كامپيوتر كمتر از چند لحظه كارت را شناسايي و باطل ميكند، براي 15 ميليون كارت سوخت توزيع شده 30 ميليون رمز صادر شده است.
- مدير عامل شركت صنايع مخابراتي راه دور ايران با اشاره به اينكه استفاده از سيستم آنلاين خطرات اتصال و قطعي سيستم را دارد، گفت: در سيستم شتاب بانكها مجبور به استفاده از سيستم آنلاين شدهايم و به همين دليل معمولاً سالانه 20 روز قطعي همزمان را در سيستم شتاب بانكها شاهد هستيم. با برنامهريزيهاي صورت گرفته در فعاليت سيستم كارت هوشمند هيچگونه قطعي وجود نداشته است . هم اينك در كشور دو هزار و 300 جايگاه سوخت موجود است كه از اين تعداد 400 جايگاه سوخت فاقد خط تلفن ثابت هستند كه در اين جايگاهها نيز 16 هزار ترمينال سوخت بنزين كار سوختدهي را انجام ميدهند.
- استانهاي فارس، مشهد، تهران، خوزستان، اصفهان، همدان، آذربايجانغربي و مازندران 8 استان بزرگ مخابراتي هستند كه پولرها در آنها نصب شده و هر دو ساعت يكبار كار جمعآوري و انتقال اطلاعات جايگاههاي سوخت سراسر كشور را انجام ميدهند.
- تلمبهها در ايران به صورت آفلاين كار ميكند و مدت زماني كه تلمبه بنزين ميتواند به صورت مستقل و جدا از سيستم بنزين دهد يك هفته است.
- پولرها در مراكز مخابرات همزمان به ديسك و سي پي يو متصلند تا در صورت مشكل بتوانند با اتصال به ديگري كار جمعآوري و انتقال اطلاعات را انجام دهند. يك پولر اضافه نيز در مركز تهران وجود دارد كه در صورتي كه هم ديسك و هم سيپييو دچار مشكل ميشود، اين پولر فعال ميشود.
سیسیتم پشتیبانی
پروژه كارت هوشمند سوخت به دلايل متعددي نيازمند سيستمي توانمند براي پشتيباني ميباشد. اين دلايل عبارتند از:
- تأثير مستقيم پروژه بر زندگي عادي اكثريت جامعه
- گستردگي جغرافيايي پروژه ددر سطح كشور
- تنوع بالاي تجهيزات پروژه
- تعداد بالاي تجهيزات پروژه
- نياز به رفع مشكلات در كمترين زمان ممكن و .........
- با توجه به دلايل ذکر شده معماري پشتيباني كارت هوشمند سوخت بر اساس استاندارد ITIL طراحي گرديد. اين استاندارد، بهترين استاندارد براي پشتيباني از پروژههايي ميباشد كه در زمينه فناوري اطلاعات ميباشند.